Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Artillerist Alfons Maenhout

 

 

"Laat het niet voor niets geweest zijn"

Artillerist Alfons Maenhout

°1896 +1991

Tekst: P.De Vuyst

 

 

"L’Artilleur de la Lourde"

De "Groote oorlog" is niet afgelopen voor de familie Maenhout. Op een mooie zaterdagmorgen was ik te gast bij Maria en Lieve Maenhout, dochters van Alfons. Samen zouden wij wat dieper ingaan op een stuk familiegeschiedenis. Frontsoldaat en artillerist Alfons was in de eerste plaats hun vader. Iemand waar men steeds met trots over spreekt. Maar de vraag van Maria en Lieve was echter niet zomaar een wens om te herdenken; het was het aftasten van een postume erkenning voor wat Alfons en vier andere broers hadden meegemaakt.

Naarmate er meer verteld werd, kwam, bij het bovenhalen van oude gele papieren, spijt over mislukte gesprekken naar voor. Er zijn nu teveel vragen die niet meer gesteld kunnen worden. Vragen waarop antwoorden de vele stiltes beter zouden kunnen doen begrijpen.

Mijmeren en reflecteren over een lang vervlogen verleden is een manier om versnipperde momenten vast te houden en om de tijd te doen vertragen tot ze terug één geheel kan worden ook al weten we dat dit maar schijn is. Vaak maakt het terugdenken aan vroeger ons romantischer en geeft het aan oude verhalen een nostalgisch tintje. Misschien is het daarom dat wij ons omringen met oude foto’s en papieren omdat het ons op een bepaalde manier troost geeft.

Samen met de verzamelde nagelaten spullen van Alfons zijn er nog enkele schaarse waardevolle verhalen. De zucht om deze kleine verhalen, anekdoten, te vertellen was opvallend groot. Alsof de vader, vuurkruiser met vier frontstrepen, een soort geheime opdracht had gegeven om de spulletjes en verhalen te helpen bewaren voor latere generaties.

Samen met de erfenis komt een verbondenheid in herinneringen. De oude oorlogssouvenirs hebben een centrale plaats in de familie gekregen. In de verhalen kon ik horen hoe de familie vreesde dat men zou vergeten; een stukje familieverleden, een kort verhaal, maar ook het fysisch en psychisch geleden leed. Hoe gezinnen door oorlogsomstandigheden breekbaar waren als vazen, soms eens braken in duizend scherven, maar achteraf terug opstonden door met die scherven iets nieuws, iets mooiers te creëren.

Maria Grot te Lourdes, 1918

Achteraan, staand, van links naar rechts: Florimond (°1887) en René (°1893) Vooraan, zittend, van links naar rechts: Cyriel (°1886), Edmond (°1882) en Alfons (°1896) Cyriel is de latere Dudzeelse beenhouwer en vader van Antoon Maenhout.

Alfons werd, net als zijn broers, geboren in Lapscheure. Als boerenzoon hield hij van z’n geloof, z’n land en z’n koningshuis. Bij het uitbreken van de "Groote Oorlog" vluchtte hij samen met enkele van zijn broers van de boerderij "De Linde" te Dudzele naar Frankrijk. Uiteindelijk zouden de vijf broers samen naar de oorlog trekken, verspreid over verschillende eenheden. René zou een kogel in de schouder krijgen en een duim verliezen.

Alfons werd na zijn algemene opleiding aan een "Centre d’Instruction" te Dieppe doorgestuurd naar Eu om artillerist te worden (1916). Hij werd er ingedeeld bij de R.A.L. of het "Régiment Artillerie Lourde". Veelal werden deze eenheden bemand door sterke struise kerels. In 1917 kwam hij aan het front.

Maar Alfons, "Le Petit Belge", zou zwaar ziek worden door tyfus. Een besmettelijke ziekte die vaker voorkwam aan het front. Hij diende gehospitaliseerd te worden.

In het ziekenhuis zag hij hoe een verzorgingsinstelling diende om jonge mannen zo snel mogelijk terug aan het front te krijgen; om dan telkens helemaal opnieuw te beginnen. Hij zag er hoe psychisch overspannen mannen de diepe wens uitdrukten liever te sterven dan terug te keren naar de hel van het front. Hij zag hoe zieken ’s nachts bedpannen ruilden met minder zieken, of hoe ze met ontblote rug in een vensteropening zaten, en stil smeekten nog zieker te mogen worden, om toch maar niet naar het front terug te hoeven.

Alfons ervoer ook hoe het keukenpersoneel de bouillonsoep extra zout maakte zodat men achteraf als zieke meer zou drinken, iets wat de genezing bespoedigde.

Na het herstel van Alfons brachten de vijf broers in 1918 hun verlof door te Lourdes. Zoals vele soldaten voor hen hadden gedaan, smeekten zij daar een gezonde terugkeer uit de oorlog af bij Onze-Lieve-Vrouw in de Maria Grot. Ook thuis werd de hulp van God ingeroepen. Na de oorlog werd in 1919 uit een diep spirituele, bijna sacrale, dankbaarheid opnieuw een bezoek aan Lourdes gebracht. Iedereen had het gehaald; alle zonen had men na vier jaar bang afwachten in de armen mogen sluiten.

Gesterkt door het geloof doorstond Alfons de oorlog maar dit kon niet verhinderen dat hij een andere mens werd, een mens die z’n hele leven lang zou blijven vechten om de oorlog een plaats te geven. Het monster van de oorlog zou hij levenslang opsluiten in een kooi van stilzwijgen. Het einde van de "Groote Oorlog" kende een officieel einde maar in vele harten en zielen bleef de oorlog nog pijnlijk lang duren.

Het zijn de herinneringen die betekenis hebben gegeven aan de spullen, foto’s, brieven en andere documenten van oudstrijder Alfons. Zonder verhalen blijven die materiële dingen betekenisloos; ze zijn gebruiksvoorwerpen, versleten dingen, kapotte zaken, of zelfs oude rommel. Maar zonder die souvenirs kregen de weinige vertellingen van Alfons nooit de diepgang die zij verdienden. Beiden hebben elkaar nodig, zoals wij heden en verleden zijn.

Misschien zullen we, door te blijven herinneren, de kleine verhalen een nieuwe betekenis kunnen geven en zo de boodschap van de frontsoldaat verder overdragen op de volgende generaties, namelijk: "Laat het niet voor niets geweest zijn". Als we stoppen met herdenken, zal het immers allemaal voor niets geweest zijn.

Daarnaast delen wij wellicht graag oude verhalen omdat ze steeds opnieuw invulling helpen geven aan stiltes die schreeuwen om aandacht.

Met dank aan Maria (Brugge) en Lieve (Uitkerke) voor het warme onthaal en de gemoedelijke gesprekken.

 

Symbool van de artilleristen

Tekst

P.De Vuyst (Uitkerke)

Afbeeldingen

Prentbriefkaart artillerist: verzameling P.De Vuyst

Foto broers Maenhout Lourdes 1918: verzameling familie Maenhout

Afbeelding gekruiste kanonnen: verzameling P.De Vuyst

De kinderen van vader Ambroos

Zij dienden bij volgende eenheden:

Maenhout Rene: 4de Linieregiment

Maenhout Alfons: 3de Artillerieregiment (RAL)

Maenhout Flormond: opleidingscentrum

Maenhout Cyriel: 4de Regiment Carabiniers

Maenhout Edmond: opleidingscentrum