Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Van glorificatie naar liefdadigheid

 

Van glorificatie naar liefdadigheid 
 
Tekst: P.De Vuyst 

 

 

De lesgevers laten zich fotograferen.  Hun leerlingen hadden bij voorkeur beide armen  maar waren doorgaans een been geamputeerd.
 
Deze tekst is mijn omgaan, met een klein stukje geschiedenis, weergegeven op een eenvoudige afbeelding.  Een originele foto die ik probeer te omkaderen met enkele rationele opvattingen en subjectieve interpretaties.  Hiermee probeer ik niet alleen het strikt wetenschappelijk geschiedkundige te benaderen (feiten en oorzakelijke verbanden) maar tevens de rol van de mens een plaats te geven.  Ik steun mij hierbij op oude en nieuwe boeken, in herinneringen opgediepte gesprekken en een veelvoud aan beelden en teksten. 


Deze foto is echt; geen vervalsing van de realiteit.  Enerzijds is ze hard omdat ze zo direct en echt is.  Anderzijds verzacht de kennis dat het allemaal voorbij is.  Wij kennen echter ook de ontnuchtering als gevolg van onze snel evoluerende wereld: iets dat honderd jaar terug plaatsvond kan vandaag nog moeilijk betekenis krijgen op bijvoorbeeld politiek of economisch vlak.  Echter, misschien wel op sociaal-cultureel vlak; wat heeft het betekend voor de mensen die het beleefden.
 
Het heden, maar ook het verleden, krijgt vorm door het ontrafelen van een wirwar aan impressies. Dit labyrint zorgt dat de wereld er voor iedereen anders uitziet.  In deze korte tekst gaan we een foto ontrafelen om enkele redeneringen in alle vrijheid te laten samengaan met vrije associaties.
 
Een groep mannen en een kind laten zich fotograferen in een ingerichte ruimte voorzien van Singer naaimachines.   Een nadere kijk leert ons dat dit atelier zich in een houten barak bevindt en niet in een stenen gebouw.  De barak wijst op een behuizing met een tijdelijk karakter maar ook op het ontbreken van een degelijker alternatief, of misschien was er overmacht en haast bij.

Het groepje militairen in deze kleine ruimte, samen met een veelheid aan naaimachines en een nog net zichtbare paspop links achteraan, geeft weer dat we hier met een leslokaal te maken hebben en niet met een hersteldepot noch met een bedrijfsruimte.  
 
Hier krijgen soldaten les in een speciaal daartoe opgetrokken omgeving.  De datum 21 juli 1916 vertelt ons dat de nationale feestdag een reden was om alles mooi te maken en dat de aanwezigheid van een fotograaf voorzien was.  Het jongetje duidt op de afwezigheid van onmiddellijk gevaar, zoals de nabijheid van het front en bijhorende beschietingen.  Anderzijds kan dit erop wijzen dat een gevlucht gezin, wellicht van een militair op de foto, in de buurt woont.
 
De soldaten die les kregen in dit “Atelier de Tailleurs”, in 1916 in volle oorlogstijd, waren evident geen soldaten die nog geschikt waren om te vechten maar mannen met blijvende letsels; de oorlogsverminkten.  
 
Het zouden moeilijke tijden voor de invaliden blijven.  Tijdens de oorlog waren er de scholen voor verminkten in Le Havre en Vernon.  Na de oorlog zou er een enorm tekort aan mankracht zijn om het land opnieuw op te bouwen en elke soldaat die nog iets kon, zou een aangepast opleidingstraject moeten volgen.  Het waren economische motieven die aan de grondslag lagen van het oprichten van barakkenkampen en geen humanitaire.
 
Kort na de oorlog was er de roes van de toekomst, het herdenken aan monumenten en het vieren van helden.  Naarmate de afstand met de oorlog groeide, en er hard diende gewerkt te worden om eindjes aan elkaar te knopen, was er een veranderende houding waarneembaar.   Er waren geen overwinnaars na een oorlog, enkel slachtoffers.  De fysisch of psychisch invalide zag zichzelf steeds vaker als een storend element.  Er was een sterke persoonlijkheid en liefhebbende entourage nodig om niet in frustraties te blijven hangen.  
 
De vergoedingen (invaliditeitsuitkeringen) en andere voordelen verstrekt via de overheid konden steeds minder bitterheid verzachten.  Men zou nooit meer zijn wie men ooit was geweest.  Tegen deze desillusie was geen enkele compensatie opgewassen.  
 
Verheerlijking met vlotte goedkope toespraken, verdeling van medailles en gratis opleidingen volstonden al lang niet meer om goed te maken wat voor altijd weg was.  De kleren maakten de man niet meer.

 
Afbeelding Collectie P.De Vuyst