Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

STILLEVEN

Stilleven

“Ge moet daarover zwijgen, want gij weet niet, gij kunt niet weten wat dat is geweest.”

De oorlog duurde lang, zeer lang. Frontsoldaten voelden zich steeds vaker mentaal moe en uitgeblust. Het constante blootstaan aan vijandelijk vuur creëerde een slepende mentale spanning die vaak leidde tot overgevoeligheid. ’s Nachts versmoorde heimelijk gesnik de zucht naar het vooroorlogse leven, naar familie, boeken, vrienden en streek. Het besef dat zelfs de illusie van een onbezonnen, hoopvolle en zorgeloze jeugd versplinterd werd onder de aanhoudende ontploffingen, bracht sommigen in verstijfde momenten naar een mentaal breekpunt.

Aan de andere kant van het front wachtten ouders, broers, zussen en vrienden. Aan deze kant van het front verwachtten de soldaten zelf elk moment de dood, verminking of een vreselijke ziekte in open vochtige loopgraven. De miserie gijzelde een generatie die zichzelf ondertussen klaar maakte om anderen te verminken of aan stukken te rijten. Het slijk, het ongedierte, en andere ellende, bracht opstandigheid en diepe haat in vele harten. De vijand werd ontmenselijkt in beschimpingen. De dorst naar het laten bloeden van de diegenen die dit alles hadden veroorzaakt was groot. Een Belgische brancardier beschreef hoe tijdens het bevrijdingsoffensief twee Duitsers geen gevangenen werden; “Twee vijanden, die velen der onzen hebben gedood en gekwetst, worden met den kolf van ’t geweer afgemaakt”.

Woede en neerslachtigheid werden afgewisseld met momenten van gelatenheid maar ook van plezier. Groepen Belgische soldaten sleepten steevast een accordeon mee, zeulden met honden en torenden constant wolken uit sigaretten en kleine pijpjes. In elke compagnie vond je minstens één hond. Bijna iedereen rookte. Spelende muzikanten verzachtten emoties ondanks dat hun deuntjes de soldaten terugbracht naar de oude vooroorlogse wereld die sindsdien enkel nog de belofte van een verdwenen toekomst en gemiste kansen inhield.

Onder gelijkgestemde kameraden werd het gewicht van de last telkens opnieuw verdeeld; de gruwel en miserie enerzijds en de angst voor de overgang naar het terug normaal worden op het thuisfront na de oorlog anderzijds. Dit gold evenzeer voor die soldaten die twee Duitsers met geweerkolven hadden afgemaakt en nadien een gezin stichtten. Hun verhaal was geen uitzondering. Velen hadden nooit een beroep geleerd, tenzij die van soldaat.

Gezinswarmte en muziek zouden na de oorlog hard nodig zijn om velen te helpen in het terug vermenselijken na een periode van verbeesting. Het is niet eenvoudig om trauma’s een plaats te geven.

In de foto hieronder een soldaat-mitrailleur van het 13de Linieregiment aan het front (1918). De kenmerken van zijn verkrampte gezicht verraden een harde starre eindeloze en afwezige blik, iets wat wijst op mentale uitputting. De oogwallen duiden op slaaptekort en bijhorende oververmoeidheid. De ingevallen wangen lijken te wijzen op voedingsproblemen. Vooral soldaten in eerste lijn werden blootgesteld aan chronische psychische uitputting waarbij acute symptomen (zoals plots en onverklaarbaar luid lachen) tot slepende problemen (zoals insomnia en verstoord vreemd praatgedrag) behoorden. Duizenden ontwikkelden psychische problemen.

 

 

       Uitputting

Belgische soldaten met mentale aandoeningen (“Maladies Mentales”) werden tijdens de oorlog voor herstel naar het kasteel van de stad Châteaugiron gestuurd (nabij Rennes, Ille-et-Vilaine).

Diegenen die mentaal te zwaar gekwetst waren, de psychische zieke gealiëneerde of “zinneloze” soldaten, werden na de oorlog naar het militaire neuro-psychiatrisch centrum te Zelzate overgebracht. Nadat ze enkele maanden werden opgevangen, werden deze soldaten verspreid over verschillende reeds bestaande psychiatrische inrichtingen in België.

 

Dit leed kreeg geen gehoor in het naoorlogse België. Hun leven verstilde; als gevangen in een collectief van verstoorde herinneringen, verweesd achterblijvend in de blik van de ander. Nooit meer thuiskomen.

 

Tekst

Paul De Vuyst

 

Dankwoord Ruben De Vuyst Dieter De Vuyst

 

Afbeeldingen

Foto. Stilleven (soldaten van het Belgische 8ste Linieregiment). De accordeonist krijgt de belangrijkste plaats; centraal vooraan. Coll.P.De Vuyst.

Foto. Uitputting (soldaat-mitrailleur van het Belgische 13de Linieregiment aan het front). Coll.P.De Vuyst.

Prentbriefkaart “Service Militaire”. Châteaugiron. Coll.P.De Vuyst.