Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Munitionnettes

Munitionnettes

Hoe vrouwen de oorlog wonnen

“Munitionnettes”. Een ploeg dames laat zich in werkuitrusting fotograferen zoals soldaten dat ook deden; strak, fier en in ééndracht. De werkmutsen zijn voorzien van symbolen, andere van nummers. De arm van de zittende dame vooraan, centraal derde van links, draagt een graad- of functieaanduiding.

Fabrieken stonden in de buitenwijken van verstedelijkte gebieden want daar woonden de werkkrachten. Dit zorgde niet alleen voor tewerkstelling maar ook voor verpauperde wijken en bracht voorts met zich mee dat steden militaire doelwitten werden.

De meeste mannen stonden nu echter aan het front of vervulden militaire opdrachten in het hinterland. Velen van hen hadden voordien gewerkt als fabrieksarbeider, kantoorbediende, mekanieker, of andere. De industrie had echter een grote en stijgende nood aan werkkrachten.

De oorlog had er voor gezorgd dat er onvoldoende mannelijke werkkrachten waren in de fabrieken net op een moment dat de oorlogsindustrie een economische spurt veroorzaakte. Steeds meer vrouwen voelden zich genoodzaakt om de plaatsen van hun kost winnende mannen in te nemen in de fabrieken om de doffe ellende van armoede te ontsnappen. Anderen zagen hierin een uitgelezen kans om de vrouw maatschappelijk op een hoger niveau te tillen en zo meer emancipatie af te dwingen op sociaal en politiek vlak.

Er ontstond een nieuw leger in de munitiefabrieken in Engeland en Frankrijk. Een leger werkkrachten die voor een groot deel bestond uit Engelse, Franse en Belgische burgervrouwen. Deze laatsten waren in 1914 uit het land gevlucht voor de Duitse bezetter.

De vrouwen waren uniform gekleed in de standaard kaki of donkerblauwe jurk en overjas, enkel in de kantines droeg men blekere kledij. Er was ook de typische Engelse werkmuts die er eerder uitzag als een badmuts. De werkuren waren lang, de arbeidsomstandigheden waren onaanvaardbaar hard, het werk veelal gevaarlijk en vol risico’s. De verloning daarentegen, voor deze veelal minder geschoolde taken en bandwerk, was goed. In Engeland werkten uiteindelijk meer dan 500.000 vrouwen in de wapenindustrie. Wanneer de gesel van armoede al jaren in gezinnen wentelt, zal patriotisme de buikjes niet helpen vullen.

De oorlogsindustrie had vrouwen, en hun gezinnen, in grootsteden behoed van bittere armoede maar had er ook voor gezorgd dat iedereen deel werd van het geweld; hun echtgenoten, zonen, broers konden zich met de granaten, geweren, mitrailleurs en ander wapentuig verdedigen. Zonder de door fabrieksarbeiders onderhouden oorlogsindustrie waren er geen kogels om af te vuren.

Paradoxaal kon door de toevoer aan wapens en munitie de oorlog bestendigd worden en bleven militairen en burgers omkomen. Het monster van de oorlog voedde zichzelf; enerzijds aan de gevolgen van armoede en anderzijds aan het strijdtoneel.

Op de eerste foto staat links achteraan een jongere. Kinderen en jongeren werden zonder probleem toegevoegd aan het systeem van ploegenarbeid. Helemaal rechts op de bank zit een jong Belgisch meisje.

De oorlog had lokaal voor meer sociale welvaart gezorgd in steden ver weg van het front. Regio’s en landen, zoals Engeland en Frankrijk, werden industrieel nog belangrijker gemaakt en financieel rijker. De drang naar emancipatie tussen man en vrouw, die al voor de oorlog aanwezig was, kende een enorme versnelling. Na de wapenstilstand milderde deze vorm van emancipatie toen veel mannen terugkeerden maar ze zou niet helemaal teruggeschroefd worden.

De Eerste Wereldoorlog was de eerste oorlog die zo diep in het maatschappelijk weefsel iedereen “medeplichtig” maakte. Dit reusachtig leger, op het thuisfront, heeft de balans van de oorlog militair doen overslaan. Zij mochten dan ook niet ontbreken in parades die het einde van de oorlog vierden. Vandaag zijn zij te onzichtbaar geworden in de plooien van onze geschiedenis. Zonder de vrouwen, kinderen, ouderen en andere arbeiders en bedienden was een overwinning onmogelijk geweest.

 

 

Engeland. Vooraan op een kar met dames een Belgische en Engelse vlag.De oorlog isvoorbij “Comrades in Arms and United in Peace”.Op de kar herkennen we een “Munitionnette” met badmuTS(zittend, links).Heel wat beroepen worden hier uitgebeeld waarbij vrouwen een belangrijke rol speelden.

Tekst P.De Vuyst

 

Afbeeldingen

Beide fotokaarten collectie P.DeVuyst

Prentbriefkaart collectie P.De Vuyst

 

Bibliografie

Caine H., “Het werk der vrouwen in Groot Brittannië”,

Vennootschap “Letteren en Kunst”, Amsterdam (s.d.).

Vanacker, D., “Het 14-18 boek”, Waanders Uitgevers, Zwolle, 2006.

White J., “Londen tijdens de Eerste Wereldoorlog”, beschikbaar op internet (geraadpleegd op 8 augustus 2018):

https://www.cairn.info/revue-cahiers-bruxellois-2014-1N-page-147.htm

 

Een postkaart verspreid tijdens de oorlog.

De “Munitionnettes” hielden van de aandacht die de pers aan hen besteedde. Het meisje boort gaten in houten plankjes die aan het front zullen dienen om prikkeldraad te manipuleren. Andere meisjes werkten aan granaten, wapens, vliegtuigen of andere.