Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Fluister onze namen

Fluister onze Namen

Tekst: P.De Vuyst

 

Van huis verdreven

De oorlog leidde ertoe dan vele kinderen genoodzaakt werden het risicovolle frontgebied te verlaten. De dreiging van beschietingen was groot en bracht ouders voor moeilijke en hartverscheurende keuzes. In het frontgebied blijven bracht iedereen in gevaar. Ofwel vertrok men samen, ofwel scheidde men tijdelijk van de kinderen.

In het eerste geval trok iedereen de grens naar Frankrijk over. De kinderen dienden in het onbezette Frankrijk evenzeer school te lopen. Dit kon in plaatselijke scholen maar kon ook in een zogenaamde "Colonie Scolaire".

In het geval de ouders thuis bleven in het onbezette stukje België, om te letten op de boerderij, het huis, in een streek getormenteerd door oorlog, vertrokken de kinderen zonder hun ouders. Want de ouders werden verzocht hun schoolgaande kinderen naar de door de Belgische regering ingerichte schoolkolonies in Frankrijk te sturen. De angst om alles te verliezen was bij veel ouders soms groter dan de pijn van het tijdelijk scheiden van hun kinderen. Bovendien bleek de oorlog ook niet te stoppen met het uitbreken van de lente van 1915 zoals in het kaartje hierboven gehoopt wordt.

Kost, inwonen en onderwijs waren in die scholen kosteloos. De kinderen werden toevertrouwd aan Belgische onderwijzers en kloosterzusters.

De lange tocht

Vanaf het voorjaar van 1915 werden kinderen (tussen drie en zestien) op een georganiseerde manier (per trein) uit het frontgebied weggehaald. Kinderen, die nooit verder geweest waren dan de kerktoren, dienden afscheid te nemen van hun ouders. Noch de ouders, noch de kinderen kenden de omgeving waar zij heen trokken. Bovendien wist niemand voor hoe lang. Communicatie was enkel mogelijk via briefverkeer.

Tekst opgesteld door P.De Vuyst – versie 4 – april 2015 – NSB Dudzele – PDV51

Colonie Scolaire

De schoolomgeving werd geleid door kloosterzusters en schoolmeesters. Jongens en meisjes werden strikt gescheiden. Wat de kinderen schreven werd streng nagezien, immers de ouders mochten niet onnodig ongerust gemaakt worden. Er zouden meer dan 6.000 kinderen opgevangen worden in de "Colonies Scolaires". De kinderen zouden de geschiedenis ingaan als "Les Enfants de l’Yser".

Brieven en postkaartjes vormen belangrijke getuigenissen, "petites histoires", die ons een beeld geven uit een lang vervlogen tijd.

De kinderen Vandewaeter (Nieuwpoort)

Twee meisjes van 10 en 11 jaar oud hebben Nieuwpoort verlaten en bevinden zich te Tillières. Het lijkt erop dat de kinderen Vandewaeter samen met het ganse gezin gevlucht zijn. Zij zijn vluchtelingen. Hun nicht Jeanne Deschieter schrijft hen het volgende:

Melles  Marie en Isabelle Vandewaete
Colonie Scolaire Belge      
St.-Louis de la Mulotière Tillières
S/avre Eure

Achterkant, verso

"Zeer Lieve Nichten, Marie en Isabelle. Ik zend U hier een kaartje met den duiventoren van ons Beminde Nieuwpoort op die nu voorzeker al plat geschoten is. Wat waren wij gelukkig in ons geliefd stadje Nieuwpoort. Ik wensch U een zaligen Hoogdagen en vergeet U niet in mijne gebeden. Marie en Isabelle Uwe Papa heeft den 17 maart bij ons in Bayeux geweest. Papa was hier ook juist en het was juist op den zondag dat mijn nieuwe zustertje gedoopt was wij waren zeer blij van hem te zien en Metje Vandewaeter is ook met Papa medegekomen. Lieve Nichtjes wilt mijn Hoogdagwenschen aanbieden aan uwe lieve Moeder en aan geheel mijne familie die daar is. Ik verwacht van U een antwoord. Uwe toegenegene Nicht Jeanne Deschieter."

Recto, voorkant.

De Duivetoren of de Tempelierstoren te Nieuwpoort.  1915.

Het adres: Tillières-sur-Avre St.Louis de la Mulotière

Op 7 september 1915 vertrokken de zusters Benedictinessen (Boeschepestraat) uit Poperinge naar Rouen, na drie weken verblijf op diverse plaatsen kwamen ze aan in Campeaux Barentin om in oktober 1916 te verhuizen naar Tillières-sur-Avre (Eure). De krant ‘De Poperingsche Keikop’ van 1 maart 1918 meldde dat de zusters zelfs een school voor kantwerksters openhielden in de wijk ‘De Leene’ net buiten de stad. De openingsdatum van het schooltje (in een oud fabriekspand) te Tillières-sur-Avre St.Louis de la Mulotière was 28 oktober 1916.

De vier kinderen Devrière (Waasten)

Vier kinderen uit het gezin Devrière werden verplicht verhuisd en werden "Enfants de l’Yser". De kinderen werden aldus naar Frankrijk gebracht zonder hun ouders. Tijdens de verplaatsing werden de twee zusjes van hun twee broertjes gescheiden. Léon en Jules vertrokken naar Orly, later (halfweg 1918) zullen ze verplaatst worden naar "Le Glandier" bij Corrèze (500 km verder zuidwaarts). Hun zusjes Juliette en Rosalie verbleven in Parijs.

De ouders Devrière zijn in Vlaanderen gebleven. Er ontstaat tussen de kinderen, de ouders en een oom in het Belgisch leger briefverkeer.

Op de briefkaarten wordt geen postzegel gekleefd. De vermelding "COLONIE DES ENFANTS DE L’YSER" volstaat. Op een ander kaartje staat tevens "Correspondence des refugiés".

Een kaartje dewelke verstuurd werd in november 1915 werd in het Nederlands opgesteld. De latere kaartjes van de meisjes, en van Léon zijn in het Frans opgesteld. Jules schrijft in juli 1918 in het Nederlands naar zijn zussen. Hij vertelt hen dat ze verplaatst zijn. De inhoud van het kaartje geven we hier terug. Jules (die dezelfde voornaam draagt als zijn vader), en Leon, kruisen zichzelf aan op het kaartje. Toen zaten de broertjes nog te Orly (Parijs).

Colonie des Enfants de l’Yser, Orly.  De refter met vooraan in het midden Jules en Léon.

Aan:

 

Melle Rosalie Devriere
Colonie Scolaire Belge
Rue St-Honoré 14
Versailles (France)

De tekst gaat als volgt:

Zeer Lieve Zusters

Ik ben nog altijd in volle gezondheid en ik ben hier nog altijd zeer goed. En Meester Bouwdewijn is mede gekomen met ons en hij is weder gekeerd naar Orly en wij zijn hier gebleven. Gij vraagt als wij al een brief ontvangen hebben maar ongelukkiglijk dat wij nog geen brief ontvangen hebben van Vader en van Charles ook niet. En bid veel voor u en voor den spoedigen vrede. Uw toegenegen zoon Jules. Le Glandier den 7 – 7 – 18.

Jules schrijft "zoon" vanuit een gezinscontext. De schoolmeester is teruggekeerd naar Orly, de kinderen zijn in "Le Glandier" gebleven.

De locaties

De prentbriefkaartjes geven aan dat de kinderen op verschillende locaties geweest zijn.

Orly (Seine)(Parijs)

Dit betreft een vrij groot verlaten kloostergebouw. Er waren niet enkel jongens van Waasten maar van de ganse frontstreek aanwezig.

Le Glandier (Koninginneschool)

Colonie des Enfants de l’Yser

Ecole de Sa Majesté

La Reine des Belges

La Glandier

Par Pompadour

Corrèze

"Le Glandier" wordt gebruikt vanaf oktober, november 1917 en is een voormalig Kartuizerklooster "La Chartreuse de Glandier". Het complex telt een 40-tal gebouwen en kan 1.000 kinderen herbergen.

Versailles(Parijs)

Colonie Scolaire Belge

Rue Saint-Honoré 14

Versailles

Ten zuiden van Parijs bevinden zich verschillende "Villas Scolaires". Zoals ook te Saint-Germain-en Laye (Yvelines) in het 7de Arrondissement.

Prentkaart verstuurd door Rosalie Devrière aan haar ouders, november 1915.

Colonie Scolaire, Versailles

Prentkaart verstuurd door Rosalie Devrière aan haar ouders, november 1915.

Colonie Scolaire, Versailles

Besluit

Tijdens en na de "Groote Oorlog" is het verhaal van de duizenden ontheemde kinderen onderbelicht geweest. Alsof men hun leed enkel wenste te fluisteren uit eerbied voor die andere helden; de gesneuvelden.

Uit het volledige verhaal van Marie en Isabelle blijkt dat oorlog ook kan leiden tot het definitief verlaten van de geboortestreek of het thuisland. De gevolgen van de oorlog stopten voor hen duidelijk niet op 11 november 1918.

Wat er met Juliette, Rosalie, Jules en Leon na de oorlog is gebeurd weten we niet. Wie ons kan helpen aan informatie wordt bij voorbaat hartelijk bedankt.

Afbeeldingen

Alle afbeeldingen: collectie P.De Vuyst

Opmerkingen:

 Van huis verdreven, copyright Photo Brok & Nuss

 La Tour des Templiers. Nieuwport, copyright 504 L.C.H. Paris

Bronnen

http://www.sint-joris-aan-de-ijzer.be/index.php/genealogie/stambomen/82-familie-portier-engelbertus#p35227

http://oorlogskantschool.wordpress.com/

 

Wie zijn die meisjes Marie en Isabelle ?

Moeder Emma PORTIER is geboren op 02 mei 1876 in Sint-Joris (Nieuwpoort) (B), dochter van Engelbertus Franciscus PORTIER en Sophia Theresia LAUWAGIE. Emma is overleden op 23 maart 1968 in Noisy-le-Grand (F93), 91 jaar oud.

Emma trouwde met Arthur VANDEWAETER. Arthur is geboren in 1879. Arthur is overleden op 10 februari 1954 in Ully-St-Georges (F60), 74 of 75 jaar oud.

Maria en Isabelle waren twee van de vier kinderen van Emma en Arthur:

Marie VANDEWAETER, geboren op 08-05-1906 in Nieuwpoort (B).

Isabelle Sophie Marie VANDEWAETER, geboren op 10-11-1907 in Nieuwpoort (B).

Marie VANDEWAETER

is geboren op 8 mei 1906 in Nieuwpoort (B), dochter van Arthur VANDEWAETER en Emma PORTIER. Marie trouwde, 17 jaar oud, op 18 december 1923 in Neuilly-en-Thelle (F60), met Maurice MULLEBROUCK, 19 jaar oud.

Maurice is geboren op 15 januari 1904 in Ingelmunster (B). Maurice kwam te overlijden op 9 september 1964 in Noisy-le-Grand (F93), 60 jaar oud.

Kinderen van Marie en Maurice:

Mauricette MULLEBROUCK, geboren op 18-11-1923 in Neuilly-en-Thelle (F60).

Monique MULLEBROUCK, geboren op 24-02-1934 in Clermont (F60).

Isabelle Sophie Marie VANDEWAETER

is geboren op 10 november 1907 in Nieuwpoort (B), dochter van Arthur VANDEWAETER en Emma PORTIER. Isabelle is overleden op 22 april 1986 in Creil (F60), 78 jaar oud.

Isabelle trouwde, 27 jaar oud, op 10 juli 1935 in Villers-sous-St-Leu (F60), met Joseph Médard VAN DE KERCKHOVE, 28 jaar oud.

Joseph is geboren op 26 augustus 1906 in Boekhoute (B). Joseph overleed op 11 november 1983 in Crouy-en-Thelle (F60), 77 jaar oud.

Kinderen van Isabelle en Joseph:

Thérèse VAN DE KERCKHOVE, geboren op 21-05-1937 in Ully-St-Georges (F60).

Jacques Henri VAN DE KERCKHOVE, geboren op 06-01-1941 in Ully-St-Georges (F60).

Françoise VAN DE KERCKHOVE [1.1.15.2.3], geboren op 22-11-1944 in Ully-St-Georges (F60).