Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Zwarte Inkt Lijsten met gesneuvelden WO-I

Zwarte Inkt

Lijsten met gesneuvelden, 1914 – 1918

Opgesteld: P.De Vuyst

Vandaag kennen wij enorm snel elk nieuwtje; hiervoor zorgen sociale media en andere “online” nieuwsbronnen. Er is totaal geen tekort aan tekst, klank en beeld. Meer dan honderd jaar terug was dit compleet anders. Elk beetje nieuws moest een ouder, broer, zus, verwante of kennis geduldig bijéénschrapen. Als men nieuws vond, was het nog te precair om dit zomaar zonder enig voorbehoud voor waar aan te nemen.

In het onbezette België was er nieuws van het front in de aanvang van de oorlog. De oorlog was uitgebarsten op 4 augustus 1914 maar bracht de Duitsers immers pas richting Vlaanderen eind september waar de bewegingsoorlog uiteindelijk vastliep aan de IJzer diep in oktober 1914.

In het bezette deel van België zouden de Belgen zelf op zoek moeten gaan naar informatie. Dit kon op verschillende manieren; door bevraging (bijvoorbeeld op het gemeentehuis), briefwisseling (vaak met bemiddeling van de plaatselijke pastoor), kranten of door zich te verplaatsen.

Informatie uitwisseling, tussen het bezette en onbezette deel van België, verliep zeer stroef en kende enkel succes via het smokkelen van correspondentie via het neutrale Nederland.

Verplaatsingen

In december 1914 bracht uitgever H.Becquaert een reisgids uit, met Duitse goedkeuring (“soumis à la censure Allemande”), met betrekking tot de Belgische slagvelden en hun bijhorende begraafplaatsen.

December 1914

een eerste gids voor Belgische slagvelden in bezet gebied

Verre verplaatsingen waren in aanvang mogelijk voor burgerij en andere begoeden maar werd ook voor hen steeds moeilijker naarmate het land bezet werd en de oorlog aansleepte.

 

Informatie

Het Staatsblad

De lijsten gepubliceerd in het Staatsblad geven vrij correcte informatie omdat ze ten eerste officieel waren en ten tweede omdat ze ook de ambtenaren van de burgerlijke stand moesten toelaten om de overlijdensaktes op te maken. Tussen 1915 en 1923 verschenen er tien zulke lijsten als bijlage (of “annexe”) aan het Staatsblad (in oorlogstijd gedrukt in Le Havre (Imprimerie du Moniteur Belge)).

Deze lijsten werden gebruikt voor het boek “Onze Helden Gesneuveld voor het Vaderland” van René Lyr.

Het Staatsblad vermeldde stamnummer, familienaam, volledige voornaam, rang, militieklasse, eenheid, geboorteplaats en -datum, woonplaats, overlijdensplaats en datum, en in de meeste gevallen ook de begraafplaats, grafnummer en datum van begraving. Vanaf 1918 tot 1924 verschenen er in het Staatsblad ook lijsten, soms een blad soms een tiental bladen, met dezelfde gegevens maar gesorteerd per arrondissement. Deze lijsten bevatten dezelfde gegevens als de bijlagen.

Het Rode Kruis

De bevoegdheden van het Belgische Rode Kruis (Croix Rouge de Belgique) tijdens de Eerste Wereldoorlog waren beperkt en bestonden uit twee grote zaken. Ten eerste de opvang en verzorging van oorlogsslachtoffers en ten tweede het verschaffen van informatie over deze slachtoffers aan de bevoegde instanties.

Tijdens de ganse Eerste Wereldoorlog werd het bezette gedeelte van ons land door het Internationale Rode Kruis op de hoogte gesteld van wat er gebeurde met militairen, krijgsgevangenen en geïnterneerden. Dit betekende ook het nieuws overbrengen van het overlijden van personen uit deze groepen. Het Belgische Rode Kruis verspreidde de lijsten van “Belgische soldaten gesneuveld voor het Vaderland" en verkocht deze. Er werden in totaal 7 lijsten gedrukt (respectievelijk zeven kleine aparte boekjes). Vele gemeente- en stadsbesturen hielden dergelijke lijsten en boeken bij ten behoeve van de bevolking..

De laatste lijst in de rij van het:

Belgisch bureel van inlichtingen over de zieke, gekwetste of overleden soldaten, bestuurd door het Comité Médical van het Rode Kruis van België, ‘Zevende lijst der Belgische soldaten gesneuveld voor het vaderland 1914-1918’

(voorwoord: 1 april 1918)

Dagblad “Het Volk” (Gent)

Het dagblad Het Volk publiceerde zes lijsten onder de titel "Gestorven voor ’t Vaderland” in 1915. De informatie voor de lijsten die “Het Volk” publiceerde in haar boekjes werden verkregen via het Rode Kruis uit Zwitserland.

Daar waar het Rode Kruis werkte met "officiële" of gecontroleerde bronnen ging de krant ook op een andere manier te werk, in de eerste lijst staat het volgende (pagina 79):

“Tot de familiën, vrienden en kennissen van gesneuvelde soldaten doen wij het dringend verzoek ons nopens de duurbare afgestorvenen alle mogelijke inlichtingen te willen zenden. Namen, regiment, waar en wanneer geboren, gehuwd of ongehuwd, waar en hoe ze sneuvelden of stierven, woonplaats, of zij overgebracht werden, enz. Doodsbeeldekens, doodsbrieven, overlijdensberichten zeer gewenscht.

 

Bezorgen: Drukkerij Het Volk, Meersteeg 16, Gent of meegeven aan de uitdragers van Het Volk.”


“Het Volk” verkreeg van de Duitsers toestemming om deze lijsten te publiceren omdat ze toelieten dat de krant gecensureerd werd. In de zes lijsten (boekjes) die “Het Volk” publiceerde , bevatten ze slechts de volgende gegevens: naam en voornaam, rang, eenheid en al dan niet een zeer korte toelichting.

 

          Dagblad “De Vlaamsche Post”               (Gent, 21 februari 1915 – 5 mei 1916)

Een eerste lijst van de gesneuvelde Belgische militairen werd oorspronkelijk uitgegeven als bijvoegsel bij het Belgisch Staatsblad. De informatie werd eerst afgedrukt in de krant en daarna omgezet in een klein apart boekje (op dun krantenpapier, 94 pagina’s) in 1915. Dit blad verscheen met Duitse steun. Vooraan staat het volgende te lezen:

 Deze lijst zal velen onzer medeburgers uit  bangen  angst  komen  verlossen. Ieder zal dit boekje willen hebben en bewaren          want      het  is  een  eereboek.

Achteraan  in  het  boekje, na  de  vele  namen, staat  in  een zwart  rouwkader iets wat duidelijk wijst  op Duitse intenties om de bevolking voor zich te winnen

                Soldaten gesneuveld voor het Vaderland

Ontgraving en vervoer naar alle plaatsen des lands. Bestuurlijke formaliteiten, enz. Voordeelige conditiën. Inlichtingen: Bestuur der Inter-Gemeentelijke begrafenisdiensten. GEWAT, II, Gent

  

 

 

De eerste officiële lijst, 1915 De Vlaamsche Post

Besluit

De honger naar informatie werd aangedreven door onzekerheid en angst. De boekjes van het Rode Kruis, die gedurende de ganse oorlog verschenen en met Duitse goedkeuring werden gedrukt in België, zouden nog enkele jaren de enige officiële bron van informatie zijn in het bezette gebied.

De Duitse leiding liet in 1915 ontgravingen toe en liet via de krant, De Vlaamsche Post, aan de bevolking weten dat er gunstige tarieven waren (en dit voor alle plaatsen over het ganse bezette land). Reisgidsen, die de weg toonden naar de slagvelden, werden toegelaten.

De regering in ballingschap in Le Havre drukte lijsten af met gesneuvelden als bijvoegsel aan het staatsblad. Na de oorlog zou men deze taak in Brussel overnemen.

Tijdens de bevrijding van Vlaanderen, in het najaar van 1918, werden vele soldaten onnoemelijke keren aangesproken door mannen, vrouwen en kinderen met een enorme honger naar informatie. Mijn grootvader had in vier jaar oorlogstijd nooit contact gehad met zijn vader, moeder, broer en zussen. Hij had nooit informatie kunnen laten doorsijpelen. Zij wisten niet of hij nog leefde.

Er waren boekjes met lijsten vol gesneuvelden maar die kregen hun gelijk niet. Alleen wie het werkelijk kon weten, werd geloofd. Voor sommigen duurde de pijn van het wachten, zoals bij mijn grootoom, tot in 1922. Toen verklaarde de rechtbank deze vermiste dood. Een graf was er niet.

Namenlijsten, geordend als een eindeloze rouwstoet, brachten geen troost.

Afbeeldingen

Verzameling P.De Vuyst

Internetbronnen

Geraadpleegd op 2 maart 2019: