Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Duinkerke-Rozendaal 12 sept. 1917

Duinkerke, Rozendaal
        Woensdag, 12 september 1917
 
Tekst: P.De Vuyst

 

 

Foto 1 - Rijnbezetting, Duisburg, Belgische soldaten slachtoffer van een aanslag, 30 juni 1923
 
Dat soldaten niet enkel stierven aan het front werd schrijnend geïllustreerd door een gruwelijk incident nabij Duinkerke (Dunkerque).   Net buiten het station van Rozendaal (Rosendaël) werd een trein met Belgische militairen (verlofgangers) getroffen door een bom uit een Duits vliegtuig. Er vielen hierbij in één klap 28 doden onder de militairen en drie kindslachtoffers (van éénzelfde gezin) onder de burgers.  
 
Dagboeknotities tonen aan dat deze gebeurtenis tot aan het front nazinderde.
 
Wij citeren uit het dagboek van Jane De Launoy (vertaling van dhr.A.Gysel - uitgave Snoeck-Ducaju & Zoon, 2000).
“Donderdagavond 13-09-1917
Nachtdienst.  Niets te doen. De bommen van gisteren ontploffen op de weg Veurne-De Panne. Op Gyvelde vallen torpedobommen, vele huizen zijn beschadigd. Naar we vernemen hebben projectielen het huisje van de bareelwachter in Rosendaël verwoest, drie kinderen zouden zijn omgekomen. Zou dat het huisje zijn waar we zo hartelijk ontvangen werden, toen we in 1915 tijdens een sneeuwstorm autopech hadden? Bommen op een verlofgangerstrein. Doden en gewonden. 28 lijkkisten in Adinkerke worden ons verzekerd, getuigen vertellen dat in de omliggende velden handen en voeten werden gevonden. Projectielen op de materniteit in Duinkerke. Dat loopt verkeerd. We krijgen helmen en daar is reden voor.”
 
Uit het dagboek van Deckers 1914-1919 (vertaling van dhr.A.Gysel – uitgave Snoeck-Ducaju & Zoon, 1999) vinden we voor diezelfde datum het volgende terug:
“Oostkerke, 12 september 1917
Bij Duinkerke werd de verlofgangerstrein gebombardeerd. 29 doden en 41 gewonden.”
 
Jules Blasse noteert in zijn memoires “Journal d’un Fantassin du 2ième Chasseurs à Pied” gelijkaardige beschouwingen op datum van 16 september 1917.
 
Het voorval had duidelijk snel en wijdverspreid diepe sporen van ontsteltenis en verbijstering nagelaten.
 
In de memoires van mevr.M.E.Belpaire (Gestalten in ’t Verleden, De Kinkhoren Desclée De Brouwer, 1947, pagina 308) vinden we volgende tekst:
“Niet zonder reden was men beducht. Obussen vielen te Roozendael op een trein met verlofgangers. Twee wagens werden vergruisd. Dertig doden en talrijke gekwetsten luidde het bilan.”

Mevrouw Belpaire noteerde deze gruwelen tijdens de voorbereiding van haar memoires, op 1 september 1939.

 

 
Foto 2 – Rijnbezetting, Duisburg, Belgische soldaten slachtoffer van een aanslag, 30 juni 1923
 
Op het internet vinden we volgende tekst met betrekking tot Duinkerke terug (http://www2.ac-lille.fr/patrimoine-caac/Dunkerque/bombardements.htm):
“De eerste Duitse aanval, die een luchtaanval was, vond plaats op 15 oktober 1914. Dit was de start van een lange reeks die niet eerder ophield dan op 4 november 1918. Tussen deze twee data is de stad regelmatig het doelwit van vijandelijke aanvallen met periodes van verhoogde spanning bijzonderlijk vanaf augustus 1917 met de derde slag om Ieper, of in de lente van 1918, met de laatste maar zeer gewelddadig Duitse offensief. De aanvallen op Duinkerke zijn divers en konden gebeuren vanop zee, vanop de grond of vanuit de lucht. De stad ondergaat luchtaanvallen, hoofdzakelijk met gewonen bommen of brandbommen, et zelfs de memorabele overtocht van een luchtschip of zeppelin die 9 bommen laat vallen op de stad op 2 april 1916. De vijandelijke slagschepen schieten immense granaten af (tot aan 300 kilogram). Tenslotte beschiet een langeafstandskanon de stad: vanaf de Leugenboom bij Oostende, op een afstand van 45 kilometer, dompelt de stad onder in een sfeer van terreur, in 1915 en opnieuw tussen juni 1917 en oktober 1918.
De 10de september 1917 wordt het moederhuis te Rosendaël getroffen en gedeeltelijk vernietigd, men betreurt 6 doden waaronder een pasgeborene. De verschrikking van deze tragedie wordt overstegen als twee dagen later een trein met Belgische soldaten getroffen wordt door een granaat in het station van Rosendaël, waarbij 26 militairen komen te sterven en tevens de drie jonge kinderen van de bareelwachter.” 

 

Foto 3 – Rijnbezetting, Duisburg, Belgische soldaten slachtoffer van een aanslag, 30 juni 1923
 
J.Huyberechts beschreef deze dramatische gebeurtenis op een aangrijpende en gedetailleerde wijze in z’n autobiografische werk “’t Es Oorloge in de Belgikke”. We lezen:
 
“12 september. Voor mij een datum om niet te vergeten. Ik ga met verlof naar Parijs. Met den trein die er dagelijks van ’t front heen rijdt. Een mooie dag, vandaag! Aan sterven, denken nu de vroolijke soldaten niet. Ze verlaten het gevaar en gaan naar de groote stad of elders, enkele dagen verdiende rust en ontspanning genieten. Ze zijn allen piekfijn gekleed, bouwen… “kastelen in de lucht”, praten en zingen omdat ze gelukkig zijn en weten dat ze nu kommerloos van het leven gaan genieten of beminde familie –zelfs de verloofde- na vele angstvolle dagen terugvinden. In die atmosfeer van feest in de harten, loopt de trein – die overal stilhoudt - het station van R. binnen.
Meteens een vreselijke ontploffing. We kijken buiten het raam en vatten oogenblikkelijk wat er gaande is. Een vijandelijk vliegtuig heeft den trein aangevallen en een bom gegooid. We hooren hulpgeroep, en dadelijk daarop het ratelen van een machinegeweer. De vliegenier doorkruist het nieuwe “slagveld” en vuurt onophoudend op de verschrikte soldaten, die in alle richtingen uit den trein vluchten. Ik ben met enkele mannen in den wagen gebleven. We werpen ons ten gronde om ons zooveel mogelijk te beschutten. De ruiten zijn aan stukken gevlogen door den geweldigen luchtdruk, maar bij ons is gelukkig niemand gekwetst door de scherven. Een kogel, dien we hooren fluiten, dringt dwars door het dak in de rugleuning van ons kompartiment. Enkele kogels knarsen tegen de riggels en worden er tegen te pletter gedrukt. Het gekerm en getier wordt steeds akeliger en nog houdt de vliegenier niet op met schieten. Tot hij niemand meer ziet, overloopt hij dit moordtooneel en stijgt dan – zonder in het minst verontrust te worden – de wolken in.
Ik steek mijn hoofd buiten en loop naar de vermorzelde wagens. Soldaten en burgers komen toegeloopen om de gekwetsten te helpen. Tusschen de puinen liggen verschillende lijken: onkennelijk. Men legt ze ter zijde om de gekwetsten op te nemen. Daar ligt een doode met het hoofd in twee doorgekloven, ginds een lichaam met opengereten buik, verder een hand aan den pols afgerukt. Verder nog een officier met een revolver sterk in de hand gekneld: die heeft voorzeker op het vliegtuig willen schieten, doch werd door een vijandelijken kogel neergebliksemd.
Het Blockhaus der bareelwachtster is ineengestort, de vrouw en haar kindje bedelvende. 
De tientallen gekwetsten worden de wachtzaal binnengedragen, in afwachting dat een Rood-Kruis auto ze komt halen.
En d’anderen – lijk ik – wachten op de vorming van een nieuwen trein, om ons ter bestemming te brengen.
Ik ben teneergedrukt bij het aanschouwen deze moordpartij. Is dat ook oorlog?   Waarom moeten ongewapende soldaten en burgers zoo worden vermoord?”
“Ik was vertrokken met de vreugde op het gelaat, nu lig ik hier met de smart in het hart; ik weet niet of nog verder gaan zou: mijn geestdrift is gebroken, mijn verlofdagen zijn vergald. Ik denk, ween, vervloek….”
 
Wie waren deze ongelukkigen
Wie waren deze ongelukkigen die kwamen te sterven op 12 september 1917 en die zoals gebruikelijk voor “gewone” soldaten, reisden in wagons van derde klasse? Speurwerk langsheen lijsten van begraafplaatsen voor Belgische soldaten leidde mij naar de begraafplaats van Adinkerke. Samen met het uitpluizen van informatie afkomstig van het In Flanders’ Fields museum konden alle 28 namen samengesteld worden. 
 
1. Bonne Auguste Joseph
Stamnummer: 155/6134
Soldaat 2 kl mil c.s. 1915
5 Artillerie / 1 Groep / 81 Bij
Begraven: 15.09.1917
Grafnummer: 01071
Geboren: Adegem, 1892/05/12
Adres: Adegem
Ongehuwd
Onderste ledematen afgerukt
 
2. De Jonghe Alexander
Stamnummer: 2124/(31567)
Korporaal mil 1909
Transmissietroepen / spoorwegen Groupement Administratif des Troupes d’Armée)
Begraven: 15.09.1917
Grafnummer: 00043
Geboren: Steendorp, 03.12.1889
Adres: Willebroek
Gehuwd
Onderste ledematen gebroken
 
 
3. De Koning Emiel
Stamnummer: 127/47915/(11626)
Soldaat 2 kl V.M.P. 1902
3 Jagers te Voet (Troupes Auxiliaires du Génie / 14 Cie)
Begraven: 15.09.1917
Grafnummer: 01025
Geboren: Bertem, 26.11.1880
Adres: Bertem
Gehuwd
Verbrijzeld linkeronderbeen
 
4. De Ridder Antoon (Antoine Louis)
Stamnummer: 115/506
Soldaat 2 kl mil 1915
15 Linie / 5 Cie
Begraven: Adinkerke 14.09.1917
Plaats van herbegraving: militaire begraafplaats Adinkerke, 18.03.1925
Grafnummer: 01241
Geboren: Dendermonde, 09.01.1892
Adres: Dendermonde
Ongehuwd
Beroep: dagloner
Beide benen afgerukt
 
5. Denys Aloïs
Stamnummer: 104/61366
Soldaat 2 kl mil 1915
4 Linie / 7 Cie
Begraven: Adinkerke, 14.09.1917
Plaats van herbegraving: militaire begraafplaats Adinkerke, 18.03.1925
Grafnummer: 01205
Geboren: Zedelgem, 29.06.1895
Adres: Zedelgem
Ongehuwd
Beroep: grondwerker
 
6. Dequirez Hendrik Karel
Stamnummer: 130/1346
Soldaat 2 kl mil c.s. 1915
6 Genie / 1 Cie
Begraven: 14.09.1917
Grafnummer: 00724
Geboren: Kemmel, 25.01.1894
Adres: Kemmel
Ongehuwd
Verbrijzelde benen
 
 
 
 
7. Fossé Philippe Jean
Stamnummer: 115/677
Soldaat 1 kl mil 1907
15 Linie / 1 Cie
Begraven: 15.09.1917
Grafnummer: 01223
Geboren: Strépy Bracquegnies, 20.12.1887
Adres: Strépy Bracquegnies
 
8. Lambert Franciscus (François Gustave)
Stamnummer: 174/770 / (54105)
Soldaat 2 kl mil 1906
1 Genie 3/4 (ex 2 Linie, stamnummer 54105)
Begraven: Adinkerke, 14.09.1917 (graf nummer 2191)
Plaats van herbegraving: militaire begraafplaats Adinkerke, 18.03.1925
Grafnummer: 01236
Geboren: Roeselare, 14.11.1886
Adres: Roeselare, Meenseweg nr.77
Gehuwd
Werd geïdentificeerd door Adjt.Bonte en door Sgt Kindermans van de Cie
 
9. Leenknegt Cyriel
Stamnummer: 3857
Soldaat 2 kl c.s. 1916
Troupes d’Etappes 1/1
Begraven: Adinkerke 15.09.1917 (graf nummer 2189)
Plaats van herbegraving: militaire begraafplaats Adinkerke, 19.03.1925
Grafnummer: 01252
Geboren: Hooglede, 12.06.1878
Adres: Hooglede
Ongehuwd
Beide benen afgerukt
 
10. Marchand Servais Joseph Ghislain
Stamnummer: 136/401 / (49724)
Korporaal mil 1912
2 Grenadiers / 2 Cie
Grafnummer: 00719
Geboren: Presles, 14.08.1892
Adres: Presles, rue de la Croix nummer 5
Ongehuwd
Onderste ledematen gebroken
 
 
 
 
 
 
 
 
11. Mersy Jules
Stamnummer: 128/1756
Soldaat 2 kl mil 1915
4 Karabiniers / 7 Cie
Begraven 15.09.1917
Grafnummer: 00716
Geboren: Langemark, 15.07.1894
Adres: Langemark
Ongehuwd
Onderste ledematen afgerukt
 
12. Mersy Kamiel
Soldaat 2 kl mil c.s. 1916
6 Linie / 6 Cie
Begraven: 16.09.1917
Grafnummer: 00717
 
13. Steyaert Emiel
Stamnummer: 2296
Korporaal mil 1901
Groupement Administratif des Troupes d’Armée / Regiment Spoorwegbataillon / 2 Cie
Begraven: Adinkerke
Plaats van herbegraving: militaire begraafplaats Adinkerke, 18.03.1925
Grafnummer: 01204
Geboren: Lembeke, 09.12.1881
Adres: Lembeke
Ongehuwd
De portefueille van korporaal Steyaert werd op de plaats gevonden.
 
14. Van Coninckxloey Lodewijk (Louis)
Stamnummer: 107/57053
Soldaat 2 kl mil 1911
7 Linie / 7 Cie
Grafnummer: 00060
Geboren: Niel, 27.11.1891
Adres: Antwerpen
Gehuwd
Beide dijen afgerukt
 
15. Van Den Abeele Joannus
Stamnummer: 182/2304 / (29580)
Soldaat 2 kl mil 1911
Groupement Administratif des Troupes d’Armée / Cie Pontonniers
Begraven 15.09.1917
Grafnummer: 00756
Geboren: Antwerpen, 01.08.1891
Adres: Antwerpen
Gehuwd
Onderste ledematen afgerukt
 
16. Van Haverbeke Jules Jozef
Stamnummer: 130/673
Soldaat 2 kl mil 1910
6 Jagers te Voet / 3 Cie
Begraven: Adinkerke, 15.09.1917 (graf nummer 1275)
Plaats van herbegraving: militaire begraafplaats Adinkerke, 19.03.1925
Geboorteplaats: Wevelgem, 05.05.1890
Grafnummer: 01275
Adres: Wevelgem, Wezelhoek
Gehuwd (2 zonen)
Beroep: vlaswerker
 
17. Van Mulders Henri
Stamnummer: 109/56800
Korporaal mil 1911
9 (4) Linie
Begraven 14.09.1917
Grafnummer: 00713
Geboren: Sint Jans Molenbeek
Adres: Sint Jans Molenbeek, Welvaartstraat
Gehuwd
Linkerbeen geamputeerd
 
18. Vermoote Engelbert Franciscus
Stamnummer: 179/1314
Soldaat 2 kl mil 1915
6 Genie / 1 Cie
Begraven 14.09.1917
Grafnummer: 00723
Geboren: Koksijde, 15.03.1894
Adres: Koksijde Dorp
Vliegtuigbomscherf in abdomen
 
19. Verryden Emiel Charles
Stamnummer: 1236/ (7269) (12626)
Korporaal BV 1901
Grand Parc Automobile de Réserve
Begraven: Adinkerke 15.09.1917
Plaats van herbegraving: militaire begraafplaats Adinkerke, 19.03.1925
Grafnummer: 01257
Geboren: Gent
Adres: Aalst
Gehuwd
Onderste ledematen afgerukt
 
 
 
 
 
 
20. Willems Clément Corneille (Corneel)
Stamnummer: 134/1008
Soldaat 2 kl mil 1914
4 karabiniers / 7 Cie
Begraven 15.09.1917
Grafnummer: 00715
Geboren: Mechelen, 15.05.1894
Adres: Mechelen
Ongehuwd
Beroep: beeldhouwer
 
21. Verheyden Jean Pierre
Stamnummer: 81/(8444)
Soldaat 2 kl mil 1915
Corps Transport (afgedeeld bij G.A.T.A., in onderhoud bij spoorwegbataljon / 3 Cie)
Begraven: Adinkerke, 15.09.1917
Plaats van herbegraving: stedelijke begraafplaats Mechelen, 10.08.1921
Geboren: Mechelen, 27.04.1895
Adres: Mechelen
Ongehuwd
Rechterdij afgerukt
 
22. Vanderelst Ernest Ghislain
Stamnummer: 133/476 / (59519)
Soldaat 2 kl mil 1913
3 Karabiniers / 1 cie
Begraven: Adinkerke militaire begraafplaats, graf nummer 2175
Plaats van herbegraving: gemeentelijke begraafplaats Feluy, 26.08.1921
Geboren: Feluy – Arquennes, 14.01.1893
Adres: Feluy
Ongehuwd
Beroep: landbouwer
Haarkleur: zwart
 
23. Stiernet Joseph Alexandre Ghislain
Stamnummer: 156/7354
Soldaat 1 kl mil 1911
6 Artillerie / 3 Groep / 1 Bij
Begraven: Adinkerke
Geboren: Heppignies
Adres: Heppignies, rue de la Mohaie, nummer 85
Ongehuwd
Beroep: glasblazer
Rechteronderbeen afgerukt
 
 
 
 
 
 
24. Soen Arthur
Stamnummer: 179/1288
Soldaat 2 kl mil c.s. 1915
6 Genie / 1 Cie
Begraven: Adinkerke (militaire begraafplaats), 14.09.1917
Plaats van herbegraving: stedelijke begraafplaats Roeselare, 02.07.1921
Geboren: Wasquehal, 19.11.1896
Adres: Roeselare
Ongehuwd
Onderste ledematen afgerukt
 
25. Rabau Eugeen Augustijn
Stamnummer: 107/55478
Soldaat 1 kl mil 1908
7 Linie / 7 Cie
Begraven: Adinkerke
Geboren: Roeselare, 09.10.1888
Adres: Roeselare, Tannièrestraat nummer 14
Gehuwd
Beroep: timmerman
Rechter onderste lidmaat afgerukt
 
26. Michiels André
Stamnummer: 182/2220 / (31608)
Soldaat 2 kl mil 1910
Bn Pontonniers / Cie Pontonniers
Begraven: Adinkerke, 15.09.1917
Plaats van herbegraving: gemeentelijke begraafplaats Willebroek, 30.07.1921
Geboren: Antoing, 09.02.1890
Adres: Willebroek
Ongehuwd
Beide benen afgerukt
 
27. Leclercq Alphonse Clement Ghislain
Stamnummer: 136/389 / (47862)
Korporaal mil 1910
2 Grenadiers / 2 Cie
Begraven: Adinkerke
Geboren: Courcelles, 15.06.1890
Adres: Souvret
Ongehuwd
Onderste ledematen afgerukt
 
 
 
 
 
 
 
 
28. Maquet Fernand Alfred Felicien Joseph
Stamnummer: 125/37721 / (1721)
Korporaal OV
1 Jagers te Voet / 1 Cie
Begraven: Adinkerke
Geboren: Huy, 26.10.1894
Adres: Liège, rue Chérie, 26
Ongehuwd
Onderste ledematen afgerukt
 
De laatste halte: Adinkerke
 
 
 
Foto 4- Foto begrafenis Adinkerke, september 1917, van de 28 slachtoffers
 
De spoorlijn
 
De spoorlijn Duinkerke – Rosendael – Zuydcoote – Bray Dunes - Adinkerke – Veurne – Avekapelle was bij het uitbreken van de oorlog een enkelspoor. Vanaf 1915 werd gewerkt aan deze spoorweg en daardoor kwam in 1917 dit gedeelte gebruiksklaar als dubbelspoor. De lijn werd in Frankrijk beheerd door de Compagnie du Nord.

 

Michelin kaart “The Yser and the Belgian Coast” (Illustrated Michelin Guides to the Battle-Fields (1914-1918), pagina 33)

 

Afbeelding 5
 
De koning en koningin
De Koning Albert I noteerde, naast enkele andere zaken, in z’n persoonlijk bijgehouden dagboek op een bondige en treffende wijze het voorval.
“12 september 1917
Te Rosendael nabij Duinkerke viel een bom op een trein vol Belgische soldaten, die met verlof gingen. 28 doden.”
Deze korte vermelding geeft blijk van een menselijke bekommernis bij de vorst.
 
Koningin Elisabeth vertrok na de droeve mare persoonlijk naar Rosendaël om de gevallen Belgische soldaten te eren en de vele gewonden een hart onder de riem te steken.
 
Het hospitaal
Alle 28 doden werden samengebracht in wat men noemde het “gemengde hospitaal” (nummer 32) van Rosendaël. Gemengd omdat dit hospitaal zowel burgers als militairen behandelde.
 
Woorden van dank
Een woord van hartelijke dank aan dhr.Etienne Delannoo die zich vruchteloos tot het Legermuseum heeft gewend voor nadere informatie en mij het boek van Jane De launoy tipte.
Evenzeer dank aan dhr.Michel Vansuyt die zich onvoorwaardelijk overgaf aan het afzoeken van registers van begraafplaatsen op zoek naar indicaties.
Dhr.Danny Wilssens van het In Flanders’ Fields museum wordt bij deze bedankt voor z’n snelle en accurate hulp. Zonder zijn hulp zou de lijst van 28 namen wellicht nooit vervolledigd zijn geworden.
Dank aan dhr.Jules Vanbrugge uit Gent voor z’n getoonde hulpbereidheid.
Met dank tevens aan dhr.W.De Grande.
Met dank ook voor m’n vrouw die terug enkele uurtjes “oorlogsweduwe” diende te spelen en deze rol met gratie vertolkte.
 
 
Foto’s
De foto’s tonen beelden van de aanslag op de brug over de Rijn te Duisburg (Hochfeld) tijdens de Rijnbezetting na de Grote Oorlog (aanslag om 02.00u ‘s nachts, zaterdag, 30 juni 1923).   Hier vielen een tiental doden en meer dan 40 gewonden. 
Daar geen beelden teruggevonden werden met betrekking tot de verlofgangerstrein van Rozendaël werden enkele beelden van de aanslag te Duisburg ter illustratie opgenomen. In beide gevallen betrof het immers een verlofgangerstrein.
 
Woord van piëteit
Families dewelke zich in dit artikel emotioneel aangesproken voelen, gelieve de auteur dezes hiervoor te willen pardonneren en de oprechtheid van het artikel te willen aanvaarden.
 
Bibliografie
Jane De Launoy, 1914-1918. Oorlogsverpleegsters in bevolen dienst. Vertaling van dhr.A.Gysel, uitgave van Snoeck-Ducaju & Zoon, 2000.
Deckers dagboek 1914-1919. Vertaling van dhr.A.Gysel, uitgave van Snoeck-Ducajue & Zoon, 1999, pagina 282.
M.E.Belpaire, Gestalten in ’t Verleden. Desclée De Brouwer, 1947.
J.Huyberechts, ’t Es Oorloge in de Belgikke. uitg.Verbond V.O.S. Brussel, zd, pagina’s 69-99.
Philippe Haeyaert, Een Getuigenis. Uitgave van Concordia-Roeselare, 1985. Zie brief 122 en 431.
Luc Schepens, 14/18 Een oorlog in Vlaanderen. Uit de reeks “Retrospectief”. Uitgave van Lannoo 1984. Zie pagina 142.
Jules Blasse, Journal d’un Fantassin du 2ième Chasseurs à Pied. Mons 1928, zie pagina 164.
Luc Schepens en Emiel Vandewoude, Albert & Elisabeth 1914-1918. Gemeentekrediet 1984, zie pagina 192.
De informatieve websites “Belgian War Graves” (namenlijst begraafplaats Adinkerke) beheert door dhr.Patrick De Wolf en de site flanders.wax.be (dhr.W.Lelièvre en dhr.D.Wilssens)
Topografische kaart l’Institut cartographique militaire, E.Smekens, 1912, feuille VII, Furnes.
 
Tekst en afbeeldingen
Tekst opgesteld door P.De Vuyst
Foto’s en afbeelding: P.De Vuyst